“Bu İnsanlar Sadece Yaşlılıktan Ölüyordu” – Roseto Etkisi Nedir?

Son birkaç haftadır sürekli kendimi bir öz eleştiri yaparken veya içinde bulunduğumuz kaos ortamından şikayet ederken buluyorum, haliyle bu durum yazılarıma da yansıyor. Bugün de sizlere geçtiğimiz günlerde bir arkadaşım aracılığıyla tanıştığım, okurken hem şaşırdığım hem de ‘’ Yahu tam da beklediğim sonuç buydu zaten’’ dediğim bir kitapta bahsedilen bir olaydan, bir bulgudan bahsetmek istiyorum: Roseto Etkisi.

Roseto Etkisi

Roseto, İtalya’da Roma yakınlarında bulunan bir kasabanın adı.

Roseto halkı yıllarca çevre tepelerdeki mermer ocaklarında çalışıyorlardı. Hayat çok zordu onlar için, ekonomi kötüydü, okuma yazma bilen bile neredeyse yoktu.

19. Yüzyıl’ın sonlarına doğru ise okyanusun ötesinde yeni fırsatlar olduğu haberi onlara kadar ulaştı.

1882 yılında 11 kişilik bir grup Rosetolu Amerika’ya doğru yola çıktı. Giden ilk grup Pennsylvania’ya yerleşti ve bir arduaz ocağında çalışmaya başladılar. Ertesi yıl bir grup daha geldi ve onlar da hemşerilerinin yanına katıldılar. Burada bulunan az sayıdaki Rosetolu, köylerindeki insanlara buradaki potansiyeli haber verdiler ve birçok Rosetolu köylerini geride bırakıp Amerika’ya doğru yol aldılar.

 

Roseto Kasabası

 

Zamanla Rosetolular Amerika’da yerleşik hayata geçtiler. İlk başta kasabalarına “Yeni İtalya’’ anlamına gelen “New Italy” ismini koydular, daha sonra bunu da Roseto ’ya çevirdiler.

Ve bir süre sonra Rosetolular kendilerine yepyeni bir hayat inşa etmişlerdi. Okullar ve dükkanlar açmış, arka bahçelerinde domuz yetiştirmeye ve bitkiler ekmeye başlamış, parklar inşa etmişlerdi. Roseto adeta yeni bir dünyaydı artık ve çevrelerinde onları tanıyan yoktu. Stewart Wolf olmasaydı muhtemelen öyle kalacaklardı.

Roseto Etkisi

Wolf bir hekimdi ve Oklahoma Üniversitesi’nde dersler veriyordu. Yaz aylarında ise Roseto ‘ya çok yakın bir çiftlikte vaktini geçiriyordu.

Wolf 1950’lerin sonlarına doğru katıldığı bir yerel tıp derneği konuşması sonrası, mesleğini Roseto ’da icra eden bir doktorla sohbet eder. Doktor kendisine 17 yıllık meslek hayatında Roseto’dan kendisine gelen hiçbir 65 yaş altı hastanın kalp hastalığına yakalanmadığını söyler. Buna çok şaşırır Wolf, çünkü bu hastalıkla ilgili ilaçların çıkmasından dahi çok öncedir bulundukları zaman, ayrıca kalp krizi o dönemde Amerika’da çok yaygındır.

Roseto Effect, Roseto Etkisi

Wolf bu durumu araştırmaya karar verir, meslektaşlarından ve öğrencilerinden yardım ister. Yapılan uzun araştırmalar, anketler, gözlemler şaşırtıcı bir şekilde sonuçlanır. Yapılan anketlere ve gözlemlere göre, Roseto ‘da intihar, alkolizm, ve uyuşturucu bağımlılığı vakası yoktur ve suç oranları da çok düşüktür.

Wolf o halde bunun sebebi beslenme alışkanlıkları olabilir dediyse de kısa sürede bu fikrinden de uzaklaşır. Çünkü Rosetolular neredeyse Amerikalılardan daha sağlıksız besleniyorlardı.

Diğer bir soru gelir aklına; acaba yaşadıkları coğrafya olabilir miydi sebep? Ama bu fikir de çok uzun ömürlü olmaz. Çünkü Roseto’nun komşu kasabalarında hiç bu tarz sonuçlar gözlemlenmiyordu.

Roseto Etkisi

Wolf ve sosyolog arkadaşı Bruhn kasaba çevresinde yaptıkları bir yürüyüş sırasında sebebi anlarlar. Roseto halkını gözlemlerler, sokakta nasıl durup birbirleriyle İtalyanca konuştuklarını, arka bahçelerinde birbirleri için nasıl yemek pişirdiklerini, büyüklerine nasıl saygı gösterdiklerini görürler. Ve anlarlar ki onları sağlıklı kılan şey dışarıdaki dünyadan izole bir şekilde, kendi yarattıkları dünyada kültürlerine bağlı ve deforme olmadan yaşamış olmaları, birbirlerine saygı duymaları, stresten ve modern dünyanın getirdiği baskılardan uzak kalmalarıdır.

Wolf ve Bruhn işte bu tespitleriyle tıp literatürüne bu yeni terimi kazandırırlar: Roseto Etkisi.

Outliers kitabını bana öneren ve Rosetolularla tanışmama vesile olan arkadaşıma( o kendini bilir 🙂 ), kitabın yazarı Malcolm GLADWELL’e, tabi ki Stewart WOLF ve arkadaşlarına teşekkürü bir borç bilirim.

 

Kaynakça:

– Gladwell, Malcolm ‘’ Bölüm Giriş, OUTLIERS, çev. Aytül Özer, Mediacat Yayıncılık

kooplog.com kurucu ortağı, geleceğin iş insanı, yarı zamanlı girişimci.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir