Son yıllarda savaş teknolojilerinde yaşanan gelişmeler, sadece askeri stratejileri değil insan hayatının değerini de yeniden tartışmaya açtı. Yapay zekâ ve büyük veri analitiği gibi yenilikçi araçlar, insanlığın faydasına kullanılabilecek potansiyellere sahipken, bu teknolojilerin savaş ortamlarında uygulanması ciddi etik, hukuki ve insani sorunlara neden oluyor. Bu bağlamda İsrail ordusu tarafından kullanılan ve “Habsora” adı verilen yapay zekâ sistemi, modern savaş tarihinin en tartışmalı uygulamalarından biri olarak öne çıkıyor. Habsora, İsrail’in Gazze’ye yönelik saldırılarında hem askeri hedeflerin belirlenmesinde hem de bu hedeflere yapılacak saldırılarda tahmini sivil kayıpların hesaplanmasında kullanılan bir yapay zekâ algoritmasıdır. Ancak sistemin doğrudan binlerce sivilin ölümüne neden olduğu ve kitlesel gözetim toplumu oluşturduğu yönündeki iddialar, bu teknolojinin savaşta kullanımının karanlık yönlerini açıkça gözler önüne seriyor.
Habsora’nın Doğuşu ve Teknik Kapasitesi
İsrail ordusunun 2019 yılında kurduğu Hedef Belirleme Birimi tarafından geliştirilen Habsora, bir grup mühendis ve bilim insanının ortak çalışmasıyla ortaya çıkmıştır. O dönemde İsrail Genelkurmay Başkanı olan Aviv Kochavi’nin açıklamalarına göre geçmişte 50 hedefin belirlenmesi yaklaşık bir yıl alırken, Habsora’nın devreye girmesiyle bir günde 100 hedefin belirlenmesi mümkün hâle gelmiştir. Bu durum, savaşın hızını ve öldürücülüğünü dramatik bir biçimde artırmakla kalmamış, aynı zamanda karar alma süreçlerinde insan denetiminin geri plana atılmasına neden olmuştur. Habsora, büyük veri setlerini işleyerek potansiyel tehditleri analiz eden ve saldırı hedeflerini önermede bulunan bir sistemdir. Gerçek zamanlı olarak çalışan algoritmalar sayesinde, istihbarat birimlerinin günler sürebilecek analizleri saniyeler içinde tamamlanabilmektedir. İsrail kaynaklarına göre, Habsora’nın işleyebileceği veri miktarı on binlerce istihbarat görevlisinin kapasitesini aşmaktadır. Bu sistem sadece askeri hedefleri tespit etmekle kalmamakta, aynı zamanda her saldırının potansiyel sivil kaybını da tahmin etmektedir.
Dahiya Doktrini ile Uyumlu Yapay Zekâ
Habsora’nın işleyişi, İsrail’in güvenlik stratejilerinde sıkça uyguladığı Dahiya Doktrini ile paralellik göstermektedir. Bu doktrin, özellikle Hamas ve Hizbullah gibi silahlı örgütlere karşı orantısız güç kullanımı esasına dayanır. İsrail, bu stratejiyle düşman unsurlar kadar onların çevresindeki sivil altyapıyı da yok etmeyi ve böylece caydırıcılık yaratmayı amaçlamaktadır. Dahiya Doktrini, düşmanın destek aldığı toplumsal dokuyu hedef alarak, psikolojik ve fiziksel bir yıkım yaratır. Bu çerçevede Habsora, yalnızca bir hedefleme aracı değil; aynı zamanda stratejik bir yıkım mekanizmasıdır. Ancak bu strateji, uluslararası hukuk açısından ciddi sorunlar doğurmaktadır. Sivillerin ve sivil altyapının kasten hedef alınması, savaş suçları kapsamına girebilir. Habsora’nın sunduğu sivil kayıp tahminleri, bu durumun bilinçli olarak göze alındığını göstermektedir. Yani algoritmalar, saldırıların sivil sonuçlarını önceden hesaplayarak karar vericilere sunmakta ve bu sonuçlara rağmen saldırılar gerçekleştirilmekteyse burada bilinçli bir tercih söz konusudur.
Gözetim Toplumunun İnşası: Habsora’nın Sosyopolitik Etkileri
Habsora yalnızca askeri operasyonlarda kullanılmakla kalmamaktadır. Bu yapay zekâ sistemi aynı zamanda bir gözetleme mekanizması olarak da işlev görmektedir. Kentlere yerleştirilen kameralar, yüz tanıma sistemleri ve diğer siber altyapılar sayesinde Filistin halkı sürekli bir gözetim altındadır.
Habsora, bu verileri analiz ederek potansiyel tehdit olarak tanımlanan bireyleri hedef listelerine almaktadır. Bu durum, klasik savaş yöntemlerinden farklı olarak toplumsal bütünlüğü hedef alan bir stratejiyi beraberinde getiriyor. Bu yapay zekâ altyapısı, Filistin toplumunun neredeyse her hareketinin izlenebilir ve analiz edilebilir hâle gelmesine neden olmuştur. Bu gözetim yalnızca güvenlik amaçlı değil, aynı zamanda gelecekteki saldırıların hazırlığı açısından da kritik önemdedir. Önceden toplanan verilerle sivil toplumun tüm dinamikleri kayıt altına alınmakta ve gerektiğinde bu veriler bir savaş silahı olarak kullanılmaktadır. Bu noktada Habsora, sadece bir savaş algoritması değil aynı zamanda Filistin halkının psikolojik, toplumsal ve bireysel varlığını hedef alan bir yok ediş düzenidir.
Katliamların Teknolojik Motoru
Habsora’nın Gazze’de kullanımı, binlerce sivilin hayatını kaybettiği çok sayıda saldırıya doğrudan bağlanmaktadır. Bu saldırılar arasında özellikle çocuk ölümlerinin sayısı dikkat çekmektedir.
Habsora’nın verdiği hedefleme tavsiyeleri doğrultusunda yapılan bombardımanlar, sivil altyapının tahribatını da beraberinde getirmiştir. Hastaneler, okullar, camiler ve sivillerin yaşadığı apartmanlar Habsora’nın yönlendirmesiyle hedef alınmıştır. Bu noktada sistemin “kusurlu” veya “yanıltıcı” olduğu değil, doğrudan sivilleri hedef almak üzere programlandığı iddiası gündeme gelmektedir. Bu tip yapay zekâ sistemlerinin varlığı, savaş suçlarının işlenmesini kolaylaştıran bir araç hâline gelmiştir. İnsan unsuru ortadan kalktığında sorumluluk duygusu da silikleşmektedir. Kararları bir yazılımın vermesi, komuta kademesindeki kişilerin etik ve hukuki sorumluluğunu hafifletmez ancak bu kişiler sorumluluğu algoritmalara yıkarak hesap vermekten kaçınmaktadır. Bu durum, uluslararası hukukun temel prensipleri ile açıkça çelişmektedir.
Yapay Zekânın Denekleri: Filistin Halkı
İsrail’in Gazze’ye yönelik saldırılarında kullandığı yapay zekâ sistemleri, aynı zamanda bu teknolojilerin deney sahası olarak Filistin topraklarını öne çıkarmaktadır. Yeni siber ve yapay zekâ sistemlerinin etkinliği, bu bölgede yapılan operasyonlarla test edilmektedir. Başka bir deyişle, binlerce Filistinli yeni savaş teknolojilerinin “denekleri” hâline getirilmiştir. Bu etik dışı uygulama, küresel güçlerin Ortadoğu’da yürüttüğü hegemonik stratejilerin parçası olarak okunmalıdır. 2021 yılında İsrail tarafından gerçekleştirilen ve “dünyanın ilk yapay zekâ savaşı” olarak adlandırılan operasyon, Habsora benzeri sistemlerin nasıl kullanıldığını net bir biçimde ortaya koymuştur. Bu süreçte toplanan verilerle oluşturulan gözetim toplumu, teknolojik ceza sisteminin bir ön izlemesi niteliğindedir. Özellikle çocuklar ve sivillerin hedef alınması, bu sürecin yalnızca savaş değil aynı zamanda bir tür “teknolojik soykırım” stratejisi olduğunu düşündürmektedir.
Google ve AnyVision Bağlantısı
Habsora’nın gelişiminde yalnızca İsrail ordusunun değil aynı zamanda uluslararası teknoloji devlerinin de önemli bir rol oynadığı görülmektedir. Bu bağlamda özellikle 2019 yılında Google’ın, İsrail merkezli yapay zekâ ve yüz tanıma teknolojileri geliştiren AnyVision adlı şirkete yaptığı yatırım dikkat çekmektedir. AnyVision, İsrail işgali altındaki topraklarda kurulan geniş gözetim ağlarının ve biyometrik izleme sistemlerinin önemli bir bileşeni hâline gelmiş, geliştirdiği sistemleri doğrudan İsrail ordusunun kullanımına sunmuştur. Bu teknolojiler, Habsora gibi yapay zekâ destekli askeri sistemlerle entegre biçimde çalışarak potansiyel hedeflerin tespiti ve sivillerin izlenmesi süreçlerinde kullanılmaktadır. Dolayısıyla Google, doğrudan savaşta yer almıyor gibi görünse de altyapı desteği, yatırım faaliyetleri ve teknolojik ortaklıkları aracılığıyla bu sürecin içinde yer almakta; dolaylı yoldan askeri operasyonlara katkı sunmaktadır. Ayrıca Google’ın yalnızca İsrail ile değil, CIA ve MOSSAD gibi istihbarat teşkilatlarıyla da çeşitli veri altyapısı ortaklıkları bulunmaktadır. Bazı raporlara göre, bu teşkilatlar faaliyetlerinin 0’undan fazlasını Google’ın teknolojik kapasitesine ve veri işleme altyapısına borçludur. Bu durum, modern savaşların artık yalnızca ulusal güvenlik kurumlarıyla değil, küresel teknoloji şirketlerinin sunduğu imkanlarla yürütüldüğünü ve bu şirketlerin, özellikle de Google gibi dijital devlerin, askeri ve istihbari operasyonlarda belirleyici hâle geldiğini göstermektedir.
İsrail’in Filistin topraklarında yürüttüğü yapay zekâ destekli operasyonlarda, devlet aygıtlarının yanı sıra çok uluslu şirketlerin de aktif rol oynaması, savaş etiği, uluslararası hukuk ve dijital faşizm gibi kavramların yeniden sorgulanmasını zorunlu kılmaktadır.
Yeni Dünya Düzeni ve Teknolojik Savaş
Habsora sistemiyle birlikte ortaya çıkan savaş stratejisi, yalnızca bir yapay zekâ teknolojisinin savaşta kullanımı değil; aynı zamanda küresel ölçekte şekillenen yeni dünya düzeninin en çarpıcı tezâhürlerinden biridir. Bu düzenin temel dayanak noktası dijital kontrol, gözetleme ve algoritmik tahakküm yoluyla toplumları yönetmek ve baskı altına almaktır. Küresel elitler olarak tanımlanan siyasal ve ekonomik güç odakları, teknolojiyi sadece ekonomik ya da kültürel alanlarda değil; savaş ve çatışma bölgelerinde de sistemli biçimde kullanarak adeta bir “yeni savaş mimarisi” inşa etmektedirler. Filistin, bu anlamda yalnızca bir çatışma coğrafyası değil; teknolojik savaşın test edildiği, etik ve hukuki sınırların kasten ihlâl edildiği bir deney alanına dönüştürülmüştür. Habsora’nın sağladığı otomatik hedef belirleme, sivil kayıp tahmini ve veri işleme kapasitesi; insan aklının kontrol edemeyeceği kadar karmaşık ve hızlı bir ölüm makinesine evrilmiş, bu da insan hakları normlarının sistematik olarak göz ardı edilmesine neden olmuştur. Savaşın makineler üzerinden yürütüldüğü bu yeni çağda sivillerin yaşamı algoritmalara ve yüz tanıma sistemlerine indirgenmiş, etik sorumluluklar yapay zekâya devredilmiş, uluslararası hukuk ise bu teknolojik dönüşüm karşısında etkisiz ve sessiz kalmıştır. İsrail’in Gazze’de yürüttüğü askeri operasyonlar, sadece bir devletin güvenlik stratejisi değil aynı zamanda gelecekteki teknolojik savaşların nasıl olacağına dair küresel bir mesaj ve gözdağı niteliği taşımaktadır. Bu durum, insanlığın geleceğini tehdit eden ve teknolojik araçların mutlak güç olarak kullanılmasını meşrulaştıran distopik bir paradigma üretmektedir.
7 Ekim Sonrası Dönemde Habsora’nın Genişleyen Kullanımı ve İran-İsrail Gerilimi
7 Ekim 2023 tarihinde Hamas’ın İsrail topraklarında gerçekleştirdiği büyük ve beklenmedik saldırının ardından İsrail ordusu Gazze’ye yönelik karşılık operasyonlarında Habsora isimli yapay zekâ sistemini çok daha agresif ve kapsamlı biçimde kullanmaya başladı. Bu dönemde Habsora, sadece saldırı hedeflerini belirleyen bir algoritmadan öteye geçerek veri odaklı intikam politikalarının yürütülmesinde merkezî bir araç hâline dönüştü. Sistem, büyük veri setlerini çok katmanlı olarak analiz ederek yoğun nüfuslu ve sivil kayıplarının yüksek olduğu bölgeleri yüksek riskli hedefler olarak işaretledi. Ancak dikkat çeken nokta, Habsora’nın sivil kayıpları önceden hesaplayabilmesine rağmen bu tahminlerin saldırı planlamalarında göz ardı edilerek daha ölümcül ve yaygın bombardımanların hız kazanmasıdır. Saldırıların hedef aldığı alanlarda özellikle çocuklar, kadınlar ve yaşlılar yoğunlukta olup; sivil altyapının yok edilmesi ve psikolojik tahribatın artırılması stratejik amaçlar doğrultusunda bilinçli olarak tercih edildi. Bu dönemde, Habsora’ya ek olarak geliştirilen ve yapay zekâyı daha da ileri taşıyan yeni sistemler ile birlikte, İsrail hedefleme kapasitesini coğrafi bölge sınırlarından birey bazına indirgeyerek bireysel suikast kararlarında da yapay zekâyı devreye soktu.
Biyometrik veriler, cep telefonu sinyalleri, sosyal medya aktiviteleri ve dijital ayak izlerinin anlık olarak izlenmesiyle oluşturulan hedef listeleri, devletin gözetim ve cezalandırma mekanizmasını teknolojik bir cezalandırma aracına dönüştürdü. Bu durum, savaşın sadece fiziksel değil aynı zamanda dijital ve psikolojik boyutlarını da kapsayan yeni bir paradigmaya evrilmesine neden oldu. İnsan hakları hukukunun, uluslararası normların ve etik değerlerin askıya alındığı bu süreç; yapay zekânın savaşta sorumluluk duygusunu tamamen ortadan kaldırmasıyla yeni bir etik çöküşü beraberinde getirdi. Öte yandan, sadece Gazze bölgesiyle sınırlı kalmayan Habsora’nın kullanım alanı, Orta Doğu’daki bölgesel gerilimlerin artmasıyla İran-İsrail cephesine de taşındı. Özellikle İran’ın nükleer programı ve bölgedeki vekil savaşların yoğunlaşması bağlamında Habsora’nın hızlı veri işleme ve analiz kapasitesi İsrail’in operasyonel etkinliğini ve saldırı kabiliyetini artırmak için kullanıldı. Bu yapay zekâ destekli sistemler; casusluk faaliyetlerinde hedef tespiti, düşman hareketlerinin anlık takibi ve saldırı koordinasyonlarında kritik bir rol üstlendi. Bölgede artan bu yapay zekâ temelli çatışma, sadece sahadaki askeri dengeleri değiştirmekle kalmayıp aynı zamanda bölgesel politikalar ve güç dengeleri üzerinde de derin etkiler yarattı. Habsora örneği, günümüzde teknolojinin savaşlarda etik dışı kullanımının ve insani felaketlere yol açan yıkıcı gücünün en somut örneği olarak önümüzde dururken, uluslararası toplumun sessizliği ve gerekli yaptırımları uygulamaması gelecekte benzer veya daha gelişmiş yapay zekâ savaş sistemlerinin farklı coğrafyalarda kullanılmasının önünü açmaktadır. Bu bağlamda Habsora sadece bir yapay zekâ uygulaması değil, aynı zamanda bölgesel savaş stratejilerinin, politik manipülasyonların ve küresel güçlerin yeni savaş paradigmasının teknolojik temellerini atan bir dönüm noktası olarak değerlendirilmektedir. İnsan hayatının algoritmalar karşısında değersizleştirildiği, savaşın dehşetinin teknoloji aracılığıyla sistematikleştiği bu yeni dönemde, Habsora gibi yapay zekâların sınırlandırılması ve uluslararası hukuk normlarına tâbi tutulması, gelecekte yaşanacak büyük trajedilerin önüne geçilmesi için kritik önemdedir.
Sonuç olarak Habsora, yapay zekânın savaşta ulaştığı tehlikeli boyutları gösteren çarpıcı bir örnektir. Bu sistem, teknolojinin nasıl bir yıkım aracına dönüşebileceğini ve etik sınırların nasıl aşılabileceğini acı bir şekilde ortaya koymaktadır. Sivil kayıpların önceden hesaplanıp göz ardı edilmesi, gözetim toplumunun inşası ve uluslararası hukukun ihlâli gibi ciddi sorunlara yol açmıştır. Yapay zekânın savaş stratejilerine entegrasyonu, insani değerleri ve sorumluluk duygusunu zayıflatmaktadır.
Algoritmaların karar verme süreçlerindeki rolü, hesap verilebilirliği ortadan kaldırmakta ve savaş suçlarını kolaylaştırmaktadır. Uluslararası toplumun sessizliği benzer teknolojilerin yaygınlaşması riskini artırmaktadır. Bu nedenle yapay zekânın savaşta kullanımına yönelik katı etik ve hukuki düzenlemeler acilen hayata geçirilmelidir. Teknoloji, insanlığın yararına hizmet etmeli, yaşamı korumalı ve barışı desteklemelidir. Habsora, bu ilkelerden sapıldığında neler yaşanabileceğinin somut bir kanıtıdır.
İnsanlık, teknolojinin gücünü kontrol etme sorumluluğuyla karşı karşıyadır. Habsora’nın yarattığı yıkım, bu sorumluluğun ne kadar hayati olduğunu bir kez daha hatırlatmaktadır.
Kaynakça
İsrail Gazze’yi yapay zeka Habsora ile vuruyor: 1 Hamaslı için yüzlerce sivil
İsrail, Gazze soykırımında Microsoft ve Open AI altyapısından güçlü destek aldı
‘Seri suikast fabrikası’: İsrail’in Gazze’deki katliamları ‘Habsora’ isimli yapay zeka ile yaptığı ortaya çıktı
İsrail’den Gazze’ye saldırılar: ‘Hedefler yapay zeka ile belirleniyor’
Habsora Nedir ? Hedefleri Nasıl Belirliyor ?
https://www.teknogundemi.com/habsora-nedir-ne-ise-yarar-hedefleri-nasil-belirliyor/
İsrail’in yapay zekası Gazze’de günde 100 bombalama hedefi üretebiliyor. Savaşın geleceği bu mu?
The Gospel: Israel’s controversial AI used in the Gaza war
https://www.newarab.com/analysis/gospel-israels-controversial-ai-used-gaza-war
Israel Using AI To Select Targets In Gaza. Is This The Future Of War?
https://www.ndtv.com/world-news/israel-using-ai-to-select-targets-in-gaza-is-this-the-future-of-war- 4650455
Understanding how Israel uses ‘Gospel’ AI system in Gaza bombings
Israel-Palestine war: How the AI ‘Habsora’ system masks random killing with maths
https://www.middleeasteye.net/news/israel-palestine-war-ai-habsora-random-killing-mathematics
‘The Gospel’: how Israel uses AI to select bombing targets in Gaza
https://www.theguardian.com/world/2023/dec/01/the-gospel-how-israel-uses-ai-to-select-bombingtargets
AI-Assisted Warfare Is Already Here And It’s Just as Horrific With Humans ‘In the Loop’
Tanpa Nurani Manusia, AI Israel Bom Palestina 444 Kali Sehari
Israel’s Gaza assault is the future of AI-decided war
Al Jazeera – İsrail’in Gazze Saldırıları ve Yapay Zeka Kullanımı
https://www.aljazeera.com/news/2023/10/20/israel-gaza-artificial-intelligence-war
The Guardian – Gaza Conflict and AI-Driven Targeting
https://www.theguardian.com/world/2023/oct/15/gaza-conflict-israel-artificial-intelligence-targeting
Human Rights Watch – Civilian Impact of Israel’s Military Operations
https://www.hrw.org/report/2023/11/05/israel/gaza-civilian-impact-artificial-intelligence
Reuters – Israel’s Use of AI in Warfare Raises Ethical Concerns
MIT Technology Review – How AI is Changing Modern Warfare
https://www.technologyreview.com/2023/11/12/how-ai-is-changing-modern-warfare/
CNN – Israel’s AI-Powered Surveillance in Gaza
https://edition.cnn.com/2023/10/30/middleeast/israel-gaza-ai-surveillance-intl/index.html
BBC News – Israel’s Military Strategy and the Dahiya Doctrine
https://www.bbc.com/news/world-middle-east-2023-11-07-dahiya-doctrine-explained
The Intercept – Google’s Role in Israeli Surveillance Technology
https://theintercept.com/2023/12/05/google-investment-israel-surveillance-anyvision/
Amnesty International – AI and Human Rights in Conflict Zones
https://www.amnesty.org/en/latest/news/2023/10/ai-and-human-rights-conflict-zones/
Sylvia, Noah. Israel’s Targeting AI: How Capable is It?. RUSI Commentary
https://www.rusi.org/explore-our-research/publications/commentary/israels-targeting-ai-how-capableit
How Israel Uses AI in Gaza—And What It Might Mean for the Future of Warfare
https://time.com/7202584/gaza-ukraine-ai-warfare/
Israel Built An ‘AI Factory’ For War. It Unleashed It In Gaza.
Israel Built An ‘AI Factory’ For War. It Unleashed It In Gaza.
AI Meets War: Inside Israel’s AI Factory and Its Deployment in Gaza
Dwoskin, Elizabeth. Israel Built An ‘AI Factory’ For War. It Unleashed It In Gaza. JINSA / The Washington Post
https://www.washingtonpost.com/technology/2024/12/29/ai-israel-war-gaza-idf/
Not: ” https://umutbagdadioglu.blogspot.com/2023/12/27-aralk-2023-yazs.html ” bu çalışmanın detaylandırılmış hâlidir.
