in

Friedrich Wilhelm Nietzsche

Alman filolog, filozof, kültür eleştirmeni, şair ve bestecidir. Din, ahlak, modern kültür, felsefe ve bilim üzerine metafor, ironi ve aforizma dolu bir üslupla eleştirel yazılar yazmıştır.Friedrich Nietzsche, 15 Ekim 1844’te Saksonya’nın Röcken kasabasında Lüteryen bir papazın oğlu olarak doğdu. Prusya Kralı IV. Friedrich Wilhelm’in yaş gününde doğduğu için bu isimle vaftiz edildi.19. yüzyılın sonlarında yaşamış olmasına rağmen eserleri günümüzde de büyük ilgi gören Nietzsche’nin felsefe öğretisi, kendi çağına tümden bir karşı çıkış olarak görülmektedir. “Güç İstenci”, “Üstinsan”, “Bengidönüş” gibi özgün fikirlerle tanındı. Kendisinin bütün derdi, insanı akılcılığın kıskacından kurtarıp kendisi üzerinden düşünmesini sağlamaktır. Nietzsche’ye göre, insanoğlu sadece kendini korumak ve yaşamak istemez aksine asıl isteği daha da güçlü olmaktır. Din, ahlak, çağdaş kültür, felsefe ve bilim gibi konularda eleştiriler yazmıştır. Nietzsche’nin etkileri felsefede, egzistansiyalizm ve postmodernizm üzerinde olmuştur. Değerlerin göreceliğini savunmuş, “iyi” ve “kötü” kavramlarını sorgulamış, eleştirmiştir. Kendisini “Filozoflar içinde ilk psikolog” olarak tanımlayan Nietzsche, Psikanaliz’de kullanılan “BilinçAltı” (id) kavramından ilk kez bahseden kişi olmuş ve bu yönüyle Sigmund Freud ve Psikanaliz’i etkilemiştir. Kıta felsefesinde ve analitik felsefede alternatif yollar göstermiştir.

Arthur Schopenhauer

Yeni kitaplar, kişiler, olaylar bulmak ve onlarla hemhâl olmak onun için vazgeçilmez ve son derece kıymetli bir etkinliktir. Leipzig Üniversitesinde öğrenim gören genç Nietzsche, yine bu sevdâsının peşinden giderken girmiş olduğu antikacı dükkanında Schopenhauer’in ‘’ Die Welt als Wille und Vorstellung’’ isimli eserini görmüş ve bir nüshasını satın almaya karar vermiştir. Daha sonra kendi ağzından o anı şöyle anlatır:‘’Bilmem hangi ifrit fısıldamıştı kulağıma: Al bu kitabı, eve götür.’’Kulağına fısıldanan emre kulak veren Nietzsche, eve vardığında ‘’dinamik ve kasvetli dâhi’’ olarak nitelediği Schopenhauer’in, kendi zihni üzerinde çalışmasına izin verdiğini belirtir.Bu kitaptan, içindeki fikirlerden, filozofun dile hakimiyeti ve üslûbundan muazzam bir şekilde etkilenen Nietzsche daha sonra Schopenhauer’in kendisi üzerindeki etkisini anlatmak amacıyla ‘’Schopenhauer als Erzieher (Eğitimci Olarak Schopenhauer)’’ isimli eserini kaleme alır. Burada Schopenhauer’i adeta yarı tanrı mertebesine yükselterek onurlandırır. Zaman zaman ise onu bir eğiticiden ziyade bir baba figürü olarak niteler ve şöyle yazar:Schopenhauer kendisi ile konuşur ya da bir dinleyici hayal etme konusunda ısrar edersek o zaman babası tarafından kendisine bir şeyler öğretilen bir erkek evlât hayal etmeliyiz.

Dini Düşüncesine Dair

Apaçık dindarlığından ötürü “küçük papaz” lakabını bile kazandı fakat küçük yaşta kendi kendine sorular sormaya ve cevaplar aramaya başlıyordu. Henüz 13 yaşındayken otobiyografisini yazdı. Kafasında oluşmaya başlayan dini kuşkular, 4 sene sonra yazdığı şiire etki etti. Bir dönem İlahiyat okumak için üniversiteye gitse de, inancını sorgulamaya devam etti. Ailesinden gördüğü dini baskı ve Hristiyanlığın cevap veremediği sorular yüzünden, ilerleyen dönemlerde ayinlere gitmemeye başladı. O dönemde ateist olduğunu kabul etti ve çevresindekilere de söyledi.

24 Yaşında Profesör Olmayı Kabul Etti

Oldukça çalışkan ve başarılı bir öğrenci olan Nietzsche, doktorası olmadığı halde İsviçre’nin Basel Üniversitesi Klasik Filoloji kürsüsünde profesör olarak davet aldığında henüz 24 yaşındaydı. Filolojiye olumsuz bakmasına rağmen bu teklifi kabul etti ve Nisan 1969’da göreve bağlayan Nietzsche, felsefe derslerine de girdi.”Karışık duygular içinde ama gururum da gayet okşanmış bir şekilde, daha sadece 24 yaşındayken klasik filolojide profesörlük yapmayı kabul ettim.”10 yıl boyunca hocalık yaptığı Basel’de 34 yaşına bastığında görevinden ayrıldı. Hastalıklarının giderek artmasının ardından üniversite kendisine küçük bir maaş bağladı ve doktor, daha ılıman iklime sahip yerlerde yaşamasını tavsiye etti. O da İtalya’yı, Fransa’nın güneyini ve İsviçre’yi gezdi.

Akıl Sağlığına ve Ölümüne Dair

Ocak 1889’da Turin’de bir cadde üzerinde yürürken birden fenalaştı. Düşerken feryatlarla sahibi tarafından kamçılanan bir fayton atının boynuna sarıldı ve akıl sağlığı bozuldu. Nietzsche, frenginin ”beyin felcine” neden olan üçüncü evresi nedeniyle yatağa bağımlı hâle geldi. 25 Ağustos 1900’de öldü.

Üstinsan ve Naziler

Ölümünün ardından kız kardeşi, eşinin etkisiyle Nietzsche’nin eserlerine eklemeler yaptı ve Nazilere yaranmaya çalıştı. Onun adı ”üstinsan” fikrini benimseyen Nazilerle anılıp aziz gibi görülse de Nietzsche şöyle demişti:”Günün birinde beni aziz ilan etmelerinden çok korkuyorum. Ben aziz olmak istemiyorum, öyle olmaktansa soytarı olmayı yeğlerim…”

Eserleri

  • Homeros ve Klasik Dilbilim (1869)
  • Tragedya’nın Doğuşu (1872)
  • David Strauss Eleştirisi (1873)
  • Yunanların Trajik Çağında Felsefe (1873)
  • Eğitmen Olarak Schopenhauer (1874)
  • Richard Wagner Bayreuth’da (1876)
  • Çağa Aykırı Düşünceler(1873-1876)
  • İnsanca Pek İnsanca(1878-1879)
  • Tan Kızıllığı Ahlaki Önyargılar Üzerine Düşünceler (1881)
  • Şen Bilim (1882-1887)
  • Böyle Dedi Zerdüşt (1883-1885)
  • İyinin ve Kötünün Ötesinde (1886)
  • Ahlakın Soykütüğü Üzerine (1887)
  • Dionysos Dithrambosları (1888)
  • Deccal (1888)
  • Putların Alacakaranlığı ya da Çekiçle Felsefe Yapmanın Yolları (1888)
  • Nietzsche Wagnere’e Karşı (1888)
  • Ecce Homo (1889)
  • Güç İstenci (1901, ölümünden sonra )

Bu yazıyı nasıl buldunuz?

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.