Spinoza'nın Tanrısı

Baruch Spinoza (Benedito de Espinosa ) 1632-1677

Spinoza 17.yüzyıl felsefesinin önde gelen rasyonalistlerindendir.Bir süre sonra Hollanda Altın Çağı’nın önde gelen bir filozofu olmuştur.Aslen Sefarad Yahudisidir,Baruch ismi buradan gelir.20’li yaşlarından itibaren tanrı konusunda ortayaa modern görüşler atmıştır.O kadar modern görüşler atmıştır ki,23 yaşında fikirleri yüzünden Yahudi Cemaati ve ailesi tarafından hor görülmüştür.Dışlanmanın etkisiyle de son derece yalnız biri olmuştur.Yalnızken daha çok düşünecek ve üretecek vakti olmuş ki bu sefer de kitapları Katolik Kilisesinin yasaklılar listesine girdi.Spinoza Yahudi ismi olan Baruch ismini kaldırarak yoluna sadece “Spinoza” olarak devam etti.

Spinoza,bu yolunda çoğu zaman ateist olmak ile itham edilse de hiçbir eserinde tanrıyı inkar etmemektedir.Hatta eserlerinin kaynağını “tanrı sevgisi” olarak tanımlardı.Bir yandan tanrı sarhoşu,bir yandan da ateist görülen Spinoza ortaya düşündüren eserler koymaya devam etmiştir.Monist(Monizm;bircilik)bir yolda ilerlediği için hem ateist hem panteist görülmesini kaçınılmazdı.

Spinoza’nın en büyük eseri Etika’dır.Bu eser Spinoza öldükten sonra yayınlanmıştır.Çünkü Spinoza bu eserin “tanrı düşmanlığı” olarak algılanabileceğini düşünüyordu.Spinoza’nın yaşamına karşı bir tehdit olarak algılanabilecek olan bu kitapta(ve Spinozanın diğer eserlerinde)”tanrı” kelimesinin olduğu her yere “tabiat” kelimesi de eklenerek okunur.Spinoza’ya göre tanrı budur.Tanrı tabiattır.Tanrı,Spinozanın gözünde sonsuzca vardır.

Spinoza Antromopomorfik(insan biçimci)bir tanrıya inanmaz.Antromoporfik tanrıya inananlar Monoteist dinlere inananlardır.İbrahimi dinler monoteist ve antromoporfik dinlerdir.İbrahimi dinlere inananlar arasında Spinoza’nın kitaplarını yasaklı listeye koyan Hristiyanlar da vardır.Bu yüzden Spinoza Hristiyanlık,İslam gibi dinlerde pek benimsenen bir filozof değildir.

Antromoporfik tanrıyı reddedenler arasında Albert Einstein da vardır.Albert Einstein,şu sözleriyle inanacını anlatmıştır;

“Varolanların düzenli uyumunda kendisini belli eden Spinoza’nın tanrısına inanırım.İnsan eylemleri ve kederleri ile kaygılanan tanrıya değil.”

“İnsan suretinde bir tanrı fikri bana oldukça yalancıdır hatta safça gelir.”

*Spinoza ve Einstein’ın da reddettiği insan biçimci tanrı elbette fiziksel bir insan sureti değil ödüllendiren,cezalandıran,ihtiyaç duyan,kaygılanan,affeden tanrı algısıdır.

Spinoza’nın tanrısını tanrı/doğa olarak yorumlamazsak inancı teizm’e benzer.Ve büyük ölçüde yanılırız,çünkü Spinoza Panteisttir.Aynı zamanda Spinoza’nın özgürlük anlayışı da çoğu insana uymamaktadır.O,hiçbir zaman özgür irademizin olmadığını savunan bir filozoftur.Ona göre eylemleri yalnızca kendisi tarafından belirlenen özgürdür ve bu da tanrının kendisidir.Yıl 2021 de olsa Spinoza’nın sözlerini hayatımızda görebilmek mümkündür,çünkü hayatta karşımıza çıkan olaylara 3 yol ile müdahale etmemiz gerekirse herhangi biri bize “1.yolu seç” dediğinde “hayır 2. yolu seçiyorum.” demek özgürlük değildir.3 yolun hiçbirine gitmemeyi tercih edebilmek özgürlüktür.Ama yolları tercih etmeyen yerinde kalır ve insan bunu yapamaz,bunu yapabilecek olan sadece tanrıdır.Yalnızca Tanrı Doğa özgürdür.

Etika kitabından alıntılar;

“Oysa gönüller silahla değil sevgi ve yüce gönüllülükle fethedilir.”

“Yaşadıklarımdan öğrendim ki, günlük yaşantımızda biteviye olan olaylar aslında boş ve anlamsız şeyler. Anladım ki zihnimi ele geçirmelerine izin vermediğim sürece, korkularıma neden olan durumların hiçbiri kendi başına ne iyi ne de kötü. Bu yüzden ben de en sonunda kararımı verdim ve salt zihne hitap edebilecek nitelikte bir şey varsa, yani keşfettiğimde ve kendisine vakıf olduğumda gerçekten de bana sürekli, üstün ve sonsuz mutluluğu yaşatabilecek nitelikte hakiki iyi diyebileceğim bir şey varsa, işte bu şeyi araştırmaya koyuldum.”

“Her ne olursa olsun kendi varoluşunun bir nedenini bulamayan şey var değildir.”

Spinoza’nın diğer eserleri;Politik İncelemeler,Tanrıbilimsel-politik incelemeler,Tanrı İnsan ve İnsanın Mutluluğu,Törebilim(1-2)Anlama Yetisinin Düzeltilmesi Üzerine İnceleme…

Sevgiler.

okur

Yazar: Nisnuskha

Blog Okur

Bu yazıyı nasıl buldunuz?

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.