Cumhuriyet Nasıl İlan Edildi?

29 Ekim 1923 günü mecliste Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün hazırlamış olduğu anayasa değişikliği teklifinin kabul edilmesi ile Türkiye’nin yönetim şeklinin Cumhuriyet olarak kabul edilmiştir. Yenileşme ve reformların da önünü açan, Türk toplumunun çağdaşlaştırılmasını amaçlayan bir inkılap hareketi olan Cumhuriyetin ilanı 1925 yılında çıkarılan bir kanunla millî bayram olarak kutlanması kabul edilmiştir.

Osmanlı Devleti’nde mutlak monarşi ile başlayan imparatorluk, padişahlık halkın üstünde mutlak bir egemenlik olarak sürdürülmüştür. 1876 Kanuni Esasi ile birlikte meşruti monarşiye geçiş yapan Osmanlı Devleti saltanatın kaldırılmasıyla resmen sona ermişti. 1.Dünya Savaşı sonrası yıkılma sürecine giren Osmanlı Devleti, Mondros Ateşkes Antlaşması’nı imzalamasıyla fiilen sona ermişti. Mustafa Kemal Atatürk önderliğinde Türk milletini arkasına alarak ulusal mücadele başlatılmıştı. İstanbul’un işgal edilip Mebusan Meclisi’nin dağıtılması üzerine 23 Nisan 1920’de Ankara’da ‘Büyük Millet Meclisi’ kuruldu. Olağanüstü yetkilerle donatılan, meclis başkanının belirlenmesi ve 20 Ocak 1921’de bir anayasa niteliğinde kabul edilen Teşkilat-ı Esasiye kanunu yasa ile egemenliğin Türk ulusuna ait olduğu ilan edildi.

1. TBMM seçimin yapılmasına karar vererek, yeni bir meclis toplanıncaya kadar Mustafa Kemal Atatürk yeni bir anayasa tasarısı çalışmalarına başladı. Bu yapılan mevcut anayasada ulusal iradenin Türk ulusuna ait olduğunu ve temsil yetkisinin meclise tanındığını onaylamıştı ancak devletin yönetim biçimi ve başkenti ilan edilmemişti. Mustafa Kemal Atatürk ilk defa 22 Eylül 1922’de Wieber Neue Freie Presse muhabirine vermiş olduğu demeçte Cumhuriyet fikrini ortaya koymuştu. 4 Ekim 1923’te İsmet İnönü Ankara’nın hükümetin merkezi olması için verdiği kanun teklifi 13 Ekim 1923’te kabul edilerek başkent Ankara kabul edildi.   

Saltanatın Kaldırılmasıyla meclis hükümeti sistemine dönüşen meclis, İcra Vekilleri Heyeti’nin istifası ve yerine meclisin güvenini kazanacak yeni bir kabinenin kurulamaması üzerine ciddi anlamda bir hükümet bunalımı yaşamıştı. 28 Ekim günü Çankaya Köşkü’nde verilen akşam yemeğinde Atatürk’ün ‘Yarın Cumhuriyeti İlan Edeceğiz’ sözleriyle kanun tasarısı hazırlandı.  29 Ekim 1923’te Cumhuriyet ilan edildi. Aynı gün yapılan cumhurbaşkanlığı seçiminde Mustafa Kemal Atatürk cumhurbaşkanı seçildi.

2 Şubat 1925’te Dışişleri Bakanlığınca düzenlenen bir kanun ile 29 Ekim’in bir bayram olarak kutlanması önerildi ve 19 Nisan 1925’te TBMM tarafından kabul edildi.

29 Ekim Cumhuriyeti’mizin bayramı kutlu olsun

yazar

Yazar: Thebat

Blog OkurBlog Yazar

Bu yazıyı nasıl buldunuz?

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.